Przedłużenie zawieszenia biegu terminów w sprawach cudzoziemców do 4 marca 2027 r. – co oznacza dla osób oczekujących na decyzję wojewody? Czy wojewoda może bezterminowo prowadzić postępowanie?

Długotrwałe postępowania o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, pobyt stały czy status rezydenta długoterminowego UE to jeden z największych problemów, z którymi mierzą się cudzoziemcy w Polsce. Sytuację dodatkowo komplikuje przepis art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, który przewiduje zawieszenie biegu terminów na załatwienie określonych spraw pobytowych. Przepis ten był wielokrotnie nowelizowany, a jego stosowanie stało się przedmiotem sporów przed sądami administracyjnymi.

1. Na czym polega zawieszenie biegu terminów?

Zawieszenie biegu terminu oznacza, że przez wskazany w przepisach okres termin na załatwienie sprawy nie rozpoczyna się albo jego bieg zostaje wstrzymany.

Nie oznacza to jednak, że urząd wojewódzki nie może prowadzić postępowania. Organ nadal może analizować dokumenty, wzywać do uzupełnienia braków, przeprowadzać postępowanie dowodowe i wydawać decyzje.

Problem polega na tym, że zawieszenie biegu terminów ogranicza możliwość skutecznego powoływania się przez cudzoziemca na przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy.

2. Jak zmieniały się przepisy od 2022 r.?

Podstawą prawną omawianego rozwiązania jest art. 100d ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.

Pierwotnie regulacja miała charakter czasowy, jednak jej obowiązywanie było wielokrotnie przedłużane.

Najważniejsze zmiany przedstawiają się następująco:

• Do 30 września 2025 r. – obowiązywał okres zawieszenia wynikający z wcześniejszej nowelizacji.

  
  

• Od 30 września 2025 r. – na mocy ustawy z 12 września 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1301) zawieszenie przedłużono do 4 marca 2026 r.

  
  

• Od 5 marca 2026 r. – na podstawie ustawy z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 203) okres zawieszenia został przedłużony do 4 marca 2027 r.

  
  

Aktualny tekst przepisu przewiduje zatem zawieszenie biegu terminów do 4 marca 2027 r. Źródła: Urząd do Spraw Cudzoziemców oraz Dziennik Ustaw – Dz.U. z 2026 r. poz. 203.

3. Jakich postępowań dotyczy art. 100d?

Przepis obejmuje określone postępowania prowadzone przez wojewodów, dotyczące:

1. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy;

2. udzielenia zezwolenia na pobyt stały;

3. udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej;

4. zmiany zezwolenia na pobyt czasowy i pracę;

5. zmiany zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;

6. cofnięcia wymienionych zezwoleń pobytowych.

   
   

Ważne: przepis nie obejmuje automatycznie każdego postępowania dotyczącego cudzoziemca. Należy sprawdzić, czy konkretna sprawa mieści się w katalogu wskazanym w ustawie.

4. Czy przepisy dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy?

Nie. Mimo że art. 100d znajduje się w ustawie dotyczącej pomocy obywatelom Ukrainy, jego zakres obejmuje wymienione w nim postępowania dotyczące cudzoziemców niezależnie od ich obywatelstwa.

Oznacza to, że regulacja może dotyczyć również obywateli Bangladeszu, Indii, Gruzji, Białorusi, Rosji i innych państw, jeżeli ich sprawy dotyczą zezwoleń wymienionych w przepisie.

Takie stanowisko było prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in. w wyroku NSA z 5 grudnia 2024 r., sygn. II OSK 3154/24. Jednocześnie późniejsze orzecznictwo rozwinęło spór dotyczący zgodności kolejnych przedłużeń tej regulacji z prawami strony postępowania.

5. Czy można złożyć ponaglenie lub skargę na bezczynność wojewody?

To najważniejsza kwestia praktyczna.

Art. 100d przewiduje, że w okresie zawieszenia nie stosuje się określonych przepisów dotyczących bezczynności organu i obowiązku zawiadamiania strony o niezałatwieniu sprawy w terminie. Przepis ogranicza również możliwość nakładania na organ grzywien oraz zasądzania od niego sum pieniężnych za niewydanie rozstrzygnięcia w terminie.

Nie oznacza to jednak, że sytuacja prawna cudzoziemca jest całkowicie beznadziejna.

Orzecznictwo sądów administracyjnych – istotna zmiana podejścia

W części orzeczeń sądy administracyjne uznały, że kolejne przedłużanie regulacji ograniczającej prawo do przeciwdziałania bezczynności może naruszać konstytucyjne prawo do sądu oraz zasadę proporcjonalności.

Przykładowo w wyroku WSA w Gdańsku z 20 listopada 2025 r., sygn. III SAB/Gd 451/25, sąd odmówił zastosowania regulacji przedłużającej zawieszenie do 4 marca 2026 r. i uznał skargę na bezczynność wojewody za zasadną. Sąd odwołał się do argumentacji NSA dotyczącej nadmiernego ograniczenia środków ochrony prawnej cudzoziemców.

Podobne wątpliwości przedstawiał Rzecznik Praw Obywatelskich, który wskazywał na problem wielokrotnego przedłużania przepisów zawieszających bieg terminów.

Źródła:

• Wyrok WSA w Gdańsku z 20 listopada 2025 r.

• Rzecznik Praw Obywatelskich – sprawa długotrwałości postępowań legalizacyjnych

  
  

Nie jest to jednak równoznaczne z automatycznym uchyleniem art. 100d. Przepis nadal obowiązuje, a rozstrzygnięcie konkretnej sprawy zależy od jej okoliczności i stanowiska właściwego sądu.

6. Co może zrobić cudzoziemiec, którego sprawa trwa od wielu miesięcy lub lat?

W praktyce warto rozważyć następujące działania:

1. Sprawdzić etap postępowania. Należy ustalić, czy wniosek jest kompletny, czy cudzoziemiec stawił się osobiście, jeżeli było to wymagane, oraz czy urząd nie oczekuje na dodatkowe dokumenty.

2. Złożyć pismo z żądaniem podjęcia konkretnych czynności. Można zwrócić się do wojewody o wskazanie aktualnego etapu sprawy, przyczyn opóźnienia i planowanych czynności. Samo takie pismo nie gwarantuje jednak przyspieszenia postępowania.

3. Ocenić możliwość wniesienia ponaglenia lub skargi do sądu administracyjnego. Wymaga to analizy aktualnego brzmienia przepisów oraz orzecznictwa. W odpowiednio uzasadnionej sprawie można argumentować, że zastosowanie art. 100d prowadzi do nieproporcjonalnego ograniczenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

4. Nie ograniczać się do samego upływu czasu. Warto zgromadzić potwierdzenia składania pism, wezwania, odpowiedzi urzędu oraz dokumenty wskazujące na rzeczywisty przebieg postępowania.

7. Czy zawieszenie terminów oznacza, że cudzoziemiec nie może legalnie pracować?

Nie należy utożsamiać zawieszenia biegu terminu na wydanie decyzji z prawem do pobytu i pracy.

Uprawnienia cudzoziemca zależą m.in. od podstawy i daty złożenia wniosku, dotychczasowego tytułu pobytowego, spełnienia warunków ustawowych oraz rodzaju wykonywanej pracy. Sam fakt, że postępowanie pozostaje w toku, nie daje w każdej sytuacji automatycznego prawa do pracy.

Każdą sytuację należy zatem ocenić odrębnie, szczególnie gdy poprzednia karta pobytu utraciła ważność lub zmienił się pracodawca.

8. Czy cudzoziemiec musi czekać do marca 2027 r.?

Nie można przyjąć takiego wniosku w odniesieniu do wszystkich spraw.

Data 4 marca 2027 r. wyznacza koniec okresu przewidzianego w art. 100d, ale nie oznacza, że wszystkie postępowania zostaną rozpoznane właśnie tego dnia ani że do tego czasu wojewoda nie może wydać decyzji.

Jeżeli urząd zgromadził materiał dowodowy i sprawa jest gotowa do rozstrzygnięcia, może zakończyć postępowanie wcześniej. Jednocześnie w niektórych przypadkach możliwe jest podejmowanie działań prawnych jeszcze w okresie obowiązywania zawieszenia, zwłaszcza gdy istnieją argumenty przemawiające przeciwko zastosowaniu tego przepisu w konkretnej sprawie.

Podsumowanie

Przedłużanie zawieszenia biegu terminów w sprawach legalizacji pobytu znacząco wpływa na sytuację cudzoziemców oczekujących na decyzje wojewodów.

Jednocześnie orzecznictwo pokazuje, że w określonych sprawach możliwe jest kwestionowanie zastosowania tej regulacji, zwłaszcza w kontekście prawa do sądu i zasady proporcjonalności. Nie można jednak zakładać, że każda skarga zostanie uwzględniona.

Jeżeli czekasz na decyzję pobytową od wielu miesięcy lub lat, warto przeanalizować nie tylko przepisy, ale również przebieg Twojego konkretnego postępowania. Właściwie dobrane działania prawne mogą mieć znaczenie dla ochrony Twoich praw.